Lisse

Begin oktober stond landgoed Keukenhof weer 4 dagen lang volop in het teken van Gothic en fantasy tijdens het jaarlijkse Castlefest. Tijdens het middeleeuwse fantasy-event was er volop te genieten van internationale bandjes, kraampjes in stijl, overheerlijke hapjes en drankjes en vooral ook van de klederdracht van het publiek. Dit jaar zelf ook maar eens verkleed gegaan.

Klik op foto’s voor vergroting

De rietorchis is één van de meest voorkomende orchideeënsoorten van Nederland. Vroeger kwam ze veel voor in vochtige hooilanden, maar door ontwatering en overbemesting is ze op veel plaatsen verdwenen. Door extensief maaibeheer toe te passen op buitenplaatsen heeft deze paarse orchidee zich hier weten te vestigen.

  Klik op foto voor vergroting

Orchideeën zijn trage groeiers. Hun zaad is uitzonderlijk klein. Het bevat geen reservevoedsel om uit te groeien. Dit voedsel haalt het zaad uit bepaalde schimmeldraden die het zaad weten binnen te dringen. Het kiemplantje onttrekt van de schimmel suikers en mineralen. Ook op latere leeftijd is er nog steeds een samenlevingsverband tussen bepaalde schimmels en de orchidee. Deze samenlevingsverband wordt mycorriza genoemd. Sommige orchideeënsoorten doen er wel 15 jaar over om van zaad tot bloeiende plant uit te groeien. De rietorchis kan al na 3 jaar bloeien.

Klik op foto’s voor vergroting

 Het is alweer voor de derde keer dat de werkploegen Buizerd en Wendakker van het Landschaponderhoud Project (DAC Movens) op een buitenplaats in Wassenaar een aantal weken achtereen hun krachten hebben gebundeld om het extensief maaibeheer uit te voeren. Extensief maaibeheer is het 1 tot 2x per jaar maaien en het afvoeren van het maaisel om verruiging en verbossing tegen te gaan, om kruidengroei (bloeiende planten) te bevorderen en om een bijzondere vegetatie met onder andere orchideeënn terug te krijgen.

Gewapend met bosmaaiers en messenbalken hebben de lop-ploegen volop de velden, bunkertaluds, bosranden en vijverranden gemaaid. Met de zeis is het riet uit de sloten gehaald en er is handmatig bramen tussen de beplanting verwijderd. Hier en daar zijn varens en takken gesnoeid om de bospaden en zichtassen open te houden. Vervolgens is het maaisel afgevoerd. Ook werd er de nodige stormschade weggezaagd en opgeruimd.

Tijdens het werk hoorden we een flink gepiep uit een oude beuk komen; een vleermuizenkolonie. Ook kreeg een medewerker de schrik van zijn leven toen pardoes een veldmuis zijn broekspijp in vluchtte. Een paar andere medewerkers werden pijnlijk gestoken door wespen. Hoe dan ook, de lop-ploegen hebben weer prima samengewerkt en de buitenplaats ligt er dan ook weer schitterend bij.

 Klik op foto’s voor vergroting

Onlangs heb ik in Utrecht heerlijk gestruind over landgoederen en door natuurgebieden rond Oud Amelisweerd. Een mooie omgeving met verborgen forten, statige landhuizen, sierlijke waterpartijen, donkere bossen en bloemrijke velden. IJsvogeltjes scheerden piepend over het water, maar we waren vooral gexefnteresseerd in de ringslang (Natrix natrix), die hier veel voor zou moeten komen. Een groepje vissers wezen ons al op de eerste ringslang, die naar de andere kant van de vijver zwom; wat een sierlijke soepele zwemmer.

Op een andere locatie stuitte ik in het bos op een bijna 1,5 meter grote ringslang die zich opgerold tussen de struiken had verstopt. Haar tongetje ging veelvuldig op en neer; ik was gesnapt. Kronkelend verdween ze tussen de takjes en dorre bladeren, maar het puntje van de staart was nog zichtbaar. Voorzichtig trok ik haar aan de staart tevoorschijn. Wxe1t een beest! Ze maakte haar kop breed, siste er kwaad op los en kronkelde uit alle macht. Ringslangen zijn niet gevaarlijk voor mensen en ik hoopte dan ook maar dat dit diertje zich aan deze eigenschap hield, want ze was woest! Vervolgens gebruikte ze een verdedigingstechniek wat ik over het hoofd had gezien; een wittige vloeistof stroomde uit de klieren bij haar anus over mijn hand heen. Het meurde verschrikkelijk naar een combinatie van knoflook, rotte eieren en bedorven vlees. Ik liet de ringslang los en in een fractie was ze verdwenen, opgegaan in het bos.

In twee dagen tijd heb ik 10 kleine en volwassen ringslangen gezien. Een ringslang was gewond aan de staart, waardoor ze zich met moeite voortbewoog. Waarschijnlijk was ze geraakt door de maaimachine, die hier onlangs de paden had gemaaid.

 Brede wespenorchis - Epipactis helleborine

De brede wespenorchis is voor haar bestuiving afhankelijk van insecten. Om vooral wespen te lokken bevat de nectar signaalstoffen die planten normaal gesproken afscheiden wanneer ze belaagd worden door rupsen. Wespen die op rupsen jagen worden zo door de plant aangetrokken en bij de afwezigheid van rupsen doen de wespen zich tegoed aan de nectar. De nectar bevat morfine, waardoor een wesp half versuft in de bloem loopt te ploeteren en zo onder komt te zitten met het kleverige stuifmeel. Bij de volgende plant wordt het stuifmeel overgedragen aan de stempel en is de plant bestoven.

Klik op foto voor vergroting

 Rond deze tijd staat de brede wespenorchis in volle bloei. Ze voelt zich vooral thuis in loofbossen en is,  in tegenstelling tot veel andere orchideeën, niet al te kieskeurig wat standplaats betreft. Ze groeit dan ook op droge zandgronden als op vette klei en ook op een vergeten plekje in de tuin kan ze zo haar kop opsteken. De brede wespenorchis is dan ook één van de meest voorkomende orchideeënsoorten van Nederland.

 Klik op foto voor vergroting

De zandopspuiting op het Scheveningse strand (strandverbreding) heeft ervoor gezorgd dat de surfcondities in Scheveningen een stuk minder gunstig zijn geworden. Bij hoog water zijn er nauwelijks golven en er is een shorebreak (golven en break pal tegen het strand) ontstaan die gevaarlijk is. Bij lager water kun je er wel prima surfen, mits er golven zijn natuurlijk. Hoe dan ook, het blijft heerlijk en verslavend om met plank en al de zee in te duiken.

 Klik op foto’s voor vergroting

Eindelijk is het dan zover. Na een droog voorjaar waarbij de plantjes hier maar moeilijk op gang kwamen, staat de tuin er nu weer frisgroen en vol bloeiend bij. De agapanthussen, rozen, de diverse soorten winterharde geraniums, geurgeraniums, zeesilene en de mooie rode prachtlelie (Gloriosa) bloeien uitbundig. Ook de kikkertjes hebben het vijvertje verlaten en worstelen zich door de tijm op zoek naar insecten.

Dit jaar heb ik een aantal keer een bezoekje gebracht aan vaste plantenkwekerij Sevenhills, te Oostvoorne. Niet alleen is het aanbod aan vaste planten groot en is de kwaliteit van het plantmateriaal erg goed, ook de gastvrijheid van het personeel is lovend.

Klik op foto voor vergroting

 De buizerd

Eén van de vaste bewoners van de landgoederen waar LOP-Wendakker werkt, is de buizerd. Deze stevige roofvogel met brede vleugels is niet echt uitgerust om snel achter een prooi aan te gaan. Vaak zit ze dan ook op een paaltje of op een tak te wachten totdat er een muis verschijnt. De buizerd doet zich echter vooral te goed aan aas en aan verzwakte dieren, zoals vogels die verkeersslachtoffer zijn geworden of tegen een hoogspanningsmast zijn opgevlogen of aan een ziek konijn. De buizerd is dus eigenlijk de vuilnisman van de natuur en houdt de wildstand gezond. Elk jaar trekken tienduizenden buizerds naar het zuiden om te overwinteren. Nederland is voor de Scandinavische buizerds een ideale winterverblijf. Broeden er in Nederland zo’n 10.000 paar buizerds, in de wintermaanden huizen wel zo’n 75.000 buizerds in Nederland.

Jonge buizerds

Rond deze tijd hebben de buizerds jongen. Hun nest bevindt zich meestal in een rustig deel van een landgoed, in een hoge boom. Ook dit jaar helpt de LOP-begeleider weer mee met het ringen van de jonge roofvogels. Wanneer het nest is gevonden, kan aan de hand van de breedte van de ring van uitwerpselen rond de boom geschat worden hoe oud de jongen zijn. Zijn ze te jong (minder dan 2 weken), dan zijn ze behoorlijk kwetsbaar voor regen en voor rovers als kraaien. Zijn ze te oud (ouder dan 4,5 week), dan bestaat de kans dat de jongen uit het nest springen als je erbij klimt. Ze zitten dan al volledig in de veren en doen zo nu en dan hun eerste vliegoefeningen. Ze zijn dan echter nog erg onhandig en hoewel het opvliegen meestal wel goed gaat, is het landen dan vaak een probleem. Ze landen dan knullig op een tak, die ze met hun klauwen vastgrijpen. Ze hebben meestal echter nog teveel vaart om hun evenwicht te bewaren en tuimelen voorover. Zo kunnen ze een kwartier lang ondersteboven aan de tak blijven hangen, om vervolgens toch maar uitgeput los te laten en al stuiterend via takken op de grond te belanden. Ook op de grond worden de jonge roofvogels door de ouders gevoerd, alleen zijn ze hier weer een makkelijke prooi voor vossen en andere roofdieren. De beste leeftijd om de jongen te ringen is dus als ze zo’n 2 tot 4,5 weken oud zijn. Ze zijn dan niet erg kwetsbaar meer en de ouders blijven dan vaak langere tijd weg om voedsel te zoeken.

Buizerds ringen

Onlangs hebben we twee nesten met jonge buizerds geringd. De jongen waren ongeveer 3,5 week oud. Het ene nest bevond zich in een vrij dunne els, op zox92n 18 meter hoogte en de ander bevond zich in een dikke beukenboom, op zox92n 24 meter hoogte. Met behulp van klimtouw klom ik naar de nesten toe. Ook deze keer gingen ze eerst geheel achterover op hun staart en rug liggen, zodat ze hun poten vrij hadden om de x91aanvallerx92, ik in dit geval, te kunnen grijpen. In de nesten bevonden zich 2 en 3 jongen, waarbij het dons al grotendeels had plaatsgemaakt voor veren. Ik deed ze xe9xe9n voor xe9xe9n in een rugtas en liet deze voorzichtig met het klimtouw naar beneden zakken, waar ze door vrienden geringd werden voor onderzoek. Vervolgens werden de vogels weer omhoog gehesen en weer terug geplaatst in het nest. Nog eventjes en dan zijn ook zij groot genoeg om vrij rond te zweven boven het Nederlandse landschap.

De ring

De metalen ring die vogels krijgen bevat een uniek nummer en er staat Vogeltrekstation Arnhem Holland op vermeld. Nagenoeg ieder land heeft haar eigen ringcentrale. Wanneer een vogel wordt teruggemeld (,gevangen of dood wordt terug gevonden en het ringnummer wordt opgegeven bij Vogeltrekstation Arnhem),  kan men bepalen hoe oud een vogel is geworden, waar ze naartoe trekt en waar ze verblijft. Ook kan bij achteruitgang van de soort bepaald worden waar dit aan ligt en wat er aan gedaan kan worden.

Op woensdag 18 mei jl. hebben een aantal veldmedewerkers van verschillende Landschap Onderhoud Projecten uit Zuid Holland deelgenomen aan de Basiscursus Bosmaaien Kruidachtigen. Van de LOP-ploegen vanuit DAC Movens (Leiden) volgden zes deelnemers de cursus. De cursus werd georganiseerd door Landschapsbeheer Zuid-Holland in samenwerking met kenniscentrum IPC Groene Ruimte en vond plaats op het Sancta Maria-terrein (Noordwijk).

Tijdens de theorie werd er stil gestaan bij de inzetbaarheid van de bosmaaier, de verschillende snijgarnituren, de veiligheid, het onderhoud van de machine en de werkwijze. Daarna kregen de deelnemers instructie in het veld en gingen ze gewapend met de machine zowel met touwtjes als met slagmes het gras, de bramen, brandnetels, berenklauwen en ander ruigte te lijf. Alle deelnemers hebben de cursus met succes gevolgd en hebben het certificaat Basiscursus Bosmaaien Kruidachtigen behaald. Bosmaaiers worden regelmatig ingezet op landgoederen en in natuurgebieden om lanen, slootkanten en bospercelen uit te maaien. De veldmedewerkers zijn dan ook een welkome versterking voor het in stand houden en verfraaien van het Nederlandse landschap.

Met dank aan Marleen (Landschapsbeheer) voor de foto’s

Klik op foto voor vergroting

 (Klik op foto’s voor vergroting)

Van de organisator:

Het LOP-uitje van ploeg Wendakker wordt al zeven jaar door mij (veldmedewerker) georganiseerd. Het is wel moeilijk om elk jaar iets te verzinnen. Dit jaar keerde de ik met het LOP terug naar mijn geboortestreek. Noord Holland is groot en ik koos voor landgoed Elswout (Overveen, gemeente Bloemendaal). Dit gebied ken ik goed en daarom kon ik een rondleiding geven. Het gebied bleek een gouden greep te zijn…

Van de overige veldmedewerkers:

Op vrijdag 20 mei hebben wij het uitje gehad. Op het landgoed hebben we meerdere dingen gezien; hoogteverschillen in het landschap, mooie bezienswaardigheden als landhuizen, bruggetjes en waterpartijen en weilanden met vergezichten. Het is als een levend schilderij. We hebben ongeveer drie uur op het landgoed rondgelopen en hebben daarna bij de organisator heerlijk gegeten. Zo’n dag is zeker voor herhaling vatbaar.

Over Elswout:

Landgoed Elswout is ongeveer 85 ha groot en is eigendom van Staatsbosbeheer. Het maakt onderdeel uit van een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Het landgoed dateert uit de 17^e eeuw en was aangelegd in de Franse tuinstijl (geometrische figuren, parterres e.d.). Later is het landgoed omgevormd naar de goedkoper te onderhouden Engelse landschapsstijl, met vele doorkijkjes, slingerpaden en waterpartijen die natuurlijk aandoen. Het landgoed is opengesteld voor publiek en er zijn diverse wandelroutes.